Gölluð vara – er of seint að kvarta?
28. desember 2009
Það kemur fyrir að neytendur fái rangar upplýsingar í verslunum um rétt sinn þegar vörur reynast gallaðar. Það er t.d. dæmigert að seljandi segi að varan sé í ábyrgð í ákveðinn tíma, en meinar þá að kaupandinn hafi kvörtunarfrest þennan tíma. Þessu má ekki rugla saman.
Kvörtunarfrestur eða ábyrgð?
Kvörtunarfrestur er einfaldlega lögbundinn réttur kaupandans en ekki er talað um ábyrgð seljanda nema hann taki á sig ríkari skyldur en lögin bjóða. Þannig er t.a.m. með ábyrgðaryfirlýsingu hægt að ábyrgjast gormakerfi í dýnum í lengri tíma og gilda þá tímamörk ábyrgðarinnar en ekki kvörtunarfresturinn.
Tveggja ára frestur til að kvarta
Það heyrast einnig dæmi um að seljandi segi að kvörtunarfresturinn sé styttri en hann í raun er, t.d. bara eitt ár en ekki tvö eða fimm ár, eins og á við um sumar vörur. Lög um neytendakaup segja að neytandi hafi tvö ár til að bera fyrir sig galla. Þetta tímabil er almennt kallað kvörtunarfrestur og felur í sér að kaupandi hefur alltaf tvö ár frá söludegi hlutar til að láta vita af galla á hlutnum.
Fimm ára reglan
Þrátt fyrir að almennur kvörtunarfrestur sé tvö ár eru þó undantekningar frá honum. Þannig segir í 27. gr. neytendakaupalaga: „Ef söluhlut, eða hlutum hans, er ætlaður verulega lengri endingartími en almennt gerist um söluhluti er frestur til að bera fyrir sig galla fimm ár frá því að hlutnum var veitt viðtaka.“
Hvað á hlutur að endast lengi?
Þá er eftir að finna út hvað er „verulega lengri endingartími“. Í greinargerð með lögunum er ekki að finna leiðbeiningar um það. Það er þó greinilegt að öll almenn neysluvara hefur ekki verulega langan endingartíma. Hér skiptir miklu máli hvers neytandinn mátti vænta þegar kaup fóru fram. Það er þá greinilegt að ekki er hægt að koma með t.d. fjögurra ára gamla sokka og kvarta yfir lykkjufalli. En hvað um tölvur? GSM-síma? Þvottavélar? Sófasett? Sjónvörp? Er hægt að koma með fjögurra ára gamla frystikistu til seljanda og halda því fram að bilun í henni sé tilkomin vegna galla? Ljóst er að þessu ákvæði er ætlað að ná yfir stærri raftæki og bíla, enda þá um að ræða hluti sem kaupandinn reiknar með að endist honum í lengri tíma.
Kærunefnd lausafjár- og þjónustukaupa
Í Noregi gildir sambærileg regla og þar hafa mörg deilumál sem varða hana komið til kasta norsku kærunefndarinnar. M.a. hefur það verið niðurstaða nefndarinnar að bæði bílar og GSM-símar geti fallið undir regluna. Sambærileg nefnd er starfandi á Íslandi, kærunefnd lausafjár- og þjónustukaupa, og hefur sú nefnd einnig fengið til skoðunar mál er varða fimm ára regluna. Nefndin hefur þannig komist að þeirri niðurstöðu að t.a.m. sófasett, ísskápar og uppþvottavélar geti fallið undir þessa reglu.
Aðstoð fyrir neytendur
Neytendur eru hvattir til að leita til Neytendasamtakanna, séu þeir í vafa um rétt sinn, þegar vara reynist gölluð. Nánari upplýsingar um gallaðar vörur og réttindi og skyldur neytenda er að finna á heimasíðu Neytendasamtakanna www.ns.is undir réttindi neytenda, þar má finna Lagasafn neytenda með útskýringum og Handbók neytenda. Þá má einnig benda á leiðarkerfi neytenda á www.neytandi.is.
